آرتروز زانو در جوانان موضوعی است که اغلب باعث تردید میشود، چون درد زانو در سنین پایین معمولاً ساده در نظر گرفته میشود. در حالی که برخی از این دردها میتوانند نشانهی شروع آرتروز زودرس باشند.
در این مقاله بهطور خلاصه بررسی میکنیم آرتروز زانو در جوانان چقدر شایع است، چگونه میتوان آن را از زانودردهای موقتی تشخیص داد و چه کارهایی به کنترل و جلوگیری از پیشرفت آن کمک میکند.
آرتروز زانو در جوانان چقدر شایع است؟
آرتروز زانو در جوانان برخلاف تصور رایج وجود دارد، اما شیوع آن نسبت به سنین بالاتر کمتر است. در این سنین، آرتروز معمولاً بهصورت زودرس و در ارتباط با عوامل مشخص ایجاد میشود، نه صرفاً بهدلیل افزایش سن.
نکته مهم این است که درد زانو با آرتروز یکسان نیست؛ درد زانو در جوانی شایع است، اما آرتروز یک بیماری مفصلی مشخص با روند تدریجی محسوب میشود.
منظور از آرتروز در جوانی چیست؟
در مباحث پزشکی، آرتروز زانو در جوانی معمولاً به بروز آرتروز زانو در ۳۰ سالگی تا ۴۰ سالگی گفته میشود؛ بهویژه در دهههای ۲۰ و ۳۰ زندگی. در این سنین، آرتروز اغلب وابسته به عوامل زمینهای است و نه صرفاً افزایش سن.
بهطور کلی، درباره آرتروز زودرس زانو در جوانان باید به این نکات توجه کرد:
- آرتروز زانو در جوانان نادر است، اما استثنا نیست.
- بیشتر موارد آرتروز در این سنین، آرتروز زودرس یا ثانویه محسوب میشوند.
- بخش زیادی از دردهای زانو در جوانی، آرتروز نیستند.
علائم آرتروز زانو در جوانان
علائم آرتروز زانو در جوانان معمولاً خفیف، تدریجی و وابسته به فعالیت هستند. به همین دلیل، خیلی وقتها با خستگی یا دردهای معمول زانو اشتباه گرفته میشوند. شناخت این علائم کمک میکند متوجه شویم چه زمانی درد زانو طبیعی است و چه زمانی ممکن است نشانه یک مشکل مفصلی باشد.
مطالعه بیشتر: چگونه میتوان از آرتروز زانو پیشگیری کرد؟
درد هنگام فعالیت
درد معمولاً زمانی ظاهر میشود که زانو تحت فشار است؛ مثل بالا رفتن از پله، دویدن، نشستن و بلند شدن یا ورزش. این درد اغلب با استراحت کاهش پیدا میکند اما کاملا از بین نمیرود.
خشکی کوتاهمدت زانو
بعد از نشستن طولانی یا صبحها، زانو ممکن است برای چند دقیقه خشک یا «سفت» باشد و بعد با حرکت بهتر شود. این خشکی معمولاً طولانی و شدید نیست.
صدا دادن زانو همراه با درد
تقتق یا صدا دادن زانو وقتی مهم میشود که همراه با درد یا احساس ساییدگی باشد، نه صرفاً یک صدا بدون علامت.
تورم خفیف و تکرارشونده
در برخی افراد، زانو بعد از فعالیت کمی ورم میکند و با استراحت فروکش میکند. این تورم معمولاً شدید یا دائمی نیست، اما ممکن است تکرار شود.
درگیری معمولاً یک زانو
در آرتروز زودرس، اغلب یک زانو بیشتر درگیر میشود؛ مخصوصاً اگر سابقه فشار یا آسیب قبلی وجود داشته باشد.
از کجا بفهمم آرتروز دارم یا زانو درد موقتی است؟
یکی از راههای ساده علاوه بر بررسی علائم، انجام این تستهای خانگی است که بدون بروز عوارض و خطر میتوانید آنها را انجام دهید. البته این تستها از دقت علمی کافی برخوردار نیستند و صرفا به تشخیص تفاوت بین درد موقت و درد الگودار مفصلی کمک میکنند. برای تشخیص نهایی آرتروز زانو، حتما باید به پزشک مراجعه کنید.
مطالعه بیشتر: زانو درد در نوجوانی نشانه چیست؟
تست ۱: بررسی زانو پس از استراحت کوتاهمدت
این تست به بررسی واکنش زانو پس از بیحرکتی کوتاهمدت کمک میکند که یکی از علائم رایج آرتروز زانو است.
روش انجام
پس از ۲۰ تا ۳۰ دقیقه نشستن، بایستید و چند قدم راه بروید.
نکته قابل توجه
- اگر زانو در چند قدم اول سفت یا دردناک است و بعد بهتر میشود ⟵ مشکوک به آرتروز
- اگر از همان اول طبیعی است ⟵ بیشتر به خستگی موقت شبیه است
تست ۲: بررسی زانو بعد از فعالیتهای روزمره
این تست نشان میدهد زانو چگونه به فشارهای روزمره واکنش نشان میدهد.
روش انجام
۱۰ بار بهآرامی بنشینید و بلند شوید، یا یک تا دو طبقه پله را با سرعت معمول بالا بروید.
نکته قابل توجه
-
اگر درد حین یا بعد از حرکت واضحتر میشود ⟵ مشکوک به آرتروز
-
اگر درد خاصی ایجاد نمیشود ⟵ احتمال آرتروز کمتر است
تست ۳: بررسی ماندگاری علائم زانو پس از فعالیت
این تست برای بررسی ماندگاری علائم پس از فعالیتهای عادی طراحی شده است.
روش انجام
پس از یک فعالیت معمول روزانه (نه ورزش سنگین)، وضعیت زانو را در روز بعد بررسی کنید.
نکته قابل توجه
-
اگر زانو هنوز دردناک، خشک یا کمی متورم است ⟵ مشکوک به آرتروز
-
اگر کاملاً طبیعی شده ⟵ احتمال زانو درد موقت
علت آرتروز زانو در جوانان چیست؟
آرتروز زانو در جوانان معمولاً بهصورت خودبهخود ایجاد نمیشود. برخلاف سنین بالاتر که فرسایش تدریجی مفصل نقش اصلی را دارد، در جوانها آرتروز اغلب نتیجهی یک یا چند عامل زمینهای مشخص مانند آسیب قبلی زانو، فشار مکرر یا اضافه وزن است.
در ادامه، مهمترین علل آرتروز زانو در جوانان را توضیح میدهیم.
آسیبهای قدیمی زانو
آسیبهای قدیمی مانند پارگی مینیسک، رباط یا شکستگی اطراف زانو (حتی اگر سالها قبل بوده باشند) میتوانند ساختار مفصل را تغییر دهند و زمینه آرتروز زودرس را فراهم کنند.
فشار زیاد و مکرر به زانو
ورزش سنگین، فعالیت شغلی فیزیکی یا الگوهای حرکتی نامناسب، بهویژه بدون استراحت کافی، باعث میشوند مفصل فرصت ترمیم طبیعی نداشته باشد.
اضافهوزن
حتی اضافهوزن خفیف میتواند فشار مداومی به مفصل زانو وارد کند و روند فرسایش غضروف را تسریع کند.
انحراف محور زانو
زانوی پرانتزی یا ضربدری باعث توزیع نامتعادل فشار روی مفصل میشود و میتواند آرتروز موضعی و زودرس ایجاد کند.
ضعف عضلات اطراف زانو و لگن
ضعف عضلات ران و لگن یا نشستنهای طولانی باعث میشود بخش بیشتری از فشار مستقیماً به غضروف زانو منتقل شود.
عوامل ژنتیکی
در برخی افراد، ساختار مفصل یا کیفیت غضروف بهطور ژنتیکی مستعد فرسایش زودهنگام است.
تفاوت آرتروز جوانها با سالمندان
اگرچه آرتروز زانو در جوانان و سالمندان از نظر نام یکسان است، اما از نظر علت، روند و رفتار بیماری تفاوتهای مهمی با هم دارند. شناخت این تفاوتها کمک میکند برداشت واقعبینانهتری از وضعیت خود داشته باشیم.
علت زمینهای
-
در جوانان، آرتروز معمولاً ثانویه است؛ یعنی در اثر آسیب، فشار زیاد، انحراف زانو یا عوامل زمینهای مشخص ایجاد میشود.
-
در سالمندان، آرتروز اغلب نتیجهی فرسایش تدریجی مفصل و افزایش سن است و علت مشخص واحدی ندارد.
شدت و سرعت پیشرفت
-
آرتروز زانو در جوانان معمولاً آهستهتر پیشرفت میکند و در مراحل اولیه خفیفتر است.
-
در سالمندان، روند بیماری اغلب پایدارتر و پیشروندهتر است و ممکن است زودتر به مراحل پیشرفته برسد.
پاسخ به درمان
-
در جوانان، مفصل و بافتهای اطراف معمولاً انعطافپذیرتر هستند و پاسخ به مداخلات غیرجراحی بهتر است.
-
در سالمندان، بهدلیل فرسایش بیشتر و بیماریهای همراه، پاسخ به درمانها معمولاً محدودتر است.
درگیری یکطرفه یا دوطرفه
-
در جوانان، آرتروز اغلب یک زانو را درگیر میکند، بهویژه اگر عامل زمینهای موضعی وجود داشته باشد.
-
در سالمندان، درگیری دوطرفه زانوها شایعتر است.
اگر آرتروز زانو درمان نشود چه میشود؟
آرتروز زانو معمولاً بهصورت ناگهانی شدید نمیشود، اما در صورت بیتوجهی میتواند بهتدریج پیشرفت کند و انجام فعالیتهای روزمره سختتر شود.
بیتوجهی به علائم اولیه باعث میشود عوامل زمینهای مانند فشار زیاد، ضعف عضلانی یا الگوی حرکتی نامناسب اصلاح نشوند و فشار بیشتری به مفصل وارد شود.
نکته مهم این است که در مراحل اولیه، آرتروز زانو در جوانان معمولاً قابل کنترل است. اقدام زودهنگام و بررسی پزشکی بهموقع میتواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند و مانع بروز مشکلات جدیتر در آینده شود.
درمان آرتروز زانو در جوانان
درمان آرتروز زانو در جوانان با این هدف انجام میشود که درد کنترل شود، فشار از روی مفصل کم شود و روند پیشرفت بیماری کند شود. به همین دلیل، پزشک معمولاً ترکیبی از چند اقدام ساده اما مؤثر را توصیه میکند.
ورزش و فیزیوتراپی
ورزش و فیزیوتراپی بخش مهمی از بهبود علائم آرتروز زانو است و کمک میکند با تقویت عضلات اطراف زانو و لگن،بخشی از فشاری که به غضروف وارد میشود جذب عضله شود. این کار به بهبود ثبات زانو و کاهش درد هنگام فعالیتهای روزمره کمک میکند.
اصلاح سبک زندگی
اصلاح سبک زندگی با این هدف انجام میشود که فشارهای غیرضروری از روی زانو برداشته شوند. کاهش وزن، اصلاح الگوی نشستن و حرکت، و استفاده منظم از زانوبند طبی زاپیامکس از جمله این راهها هستند.
مطالعه بیشتر: برای آرتروز زانو چه بخوریم؟
دارو و تزریقها
داروها و تزریق آمپولهای آرتروز زانو معمولاً زمانی تجویز میشوند که درد یا التهاب کنترل نشده باشد. هدف از این روشها کاهش موقت درد و التهاب است تا فرد بتواند بهتر حرکت کند و برنامههای ورزشی یا اصلاحی را ادامه دهد.
آیا با آرتروز زانو میتوان ورزش کرد؟
بهطور کلی، ورزش در آرتروز زانو ممنوع نیست، اما نوع، شدت و نحوه انجام آن اهمیت دارد. پزشک معمولاً ورزش را قطع نمیکند، چون حرکت کنترلشده به تقویت عضلات، کاهش فشار مستقیم روی مفصل و بهبود عملکرد زانو کمک میکند.
ورزش زمانی مفید است که باعث افزایش تدریجی قدرت و پایداری زانو شود و درد را تشدید نکند. در مقابل، فعالیتهای سنگین، پرفشار یا بدون آمادگی میتوانند درد را افزایش دهند و علائم را بدتر کنند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
هر زانو دردی نیاز به مراجعه فوری ندارند، اما در بعضی شرایط لازم است علائم جدی گرفته شوند و بررسی پزشکی انجام شود. توجه به موارد زیر کمک میکند بدانید چه زمانی پیگیری تخصصی ضروری است.
در این موارد مراجعه به پزشک توصیه میشود:
-
درد زانو بیش از چند هفته ادامه دارد یا بهطور مکرر بازمیگردد.
-
درد زانو با فعالیت بدتر میشود و با استراحت بهطور کامل برطرف نمیشود.
-
خشکی یا سفتی زانو بهصورت منظم تکرار میشود، بهویژه پس از نشستن یا استراحت.
-
زانو دچار تورم خفیف اما تکرارشونده میشود.
-
درد بیشتر در یک زانو متمرکز است و سابقهی فشار یا آسیب وجود دارد.
-
انجام فعالیتهای روزمره مانند پله رفتن یا نشستن و بلند شدن سختتر از قبل شده است.
نکته مهم: وجود چند مورد از این علائم به معنی لزوم بررسی پزشکی است، نه الزاماً تشخیص آرتروز. مراجعه زودهنگام کمک میکند علت درد مشخص شود و از پیشرفت احتمالی مشکل جلوگیری شود.
سوالات متداول
آیا صدای زانو نشانه آرتروز است؟
صدای زانو بهتنهایی نشانه آرتروز نیست و در بسیاری از افراد سالم هم شنیده میشود. زمانی این صدا اهمیت دارد که همراه با درد، خشکی یا تورم تکرارشونده باشد. در غیر این صورت، اغلب یک پدیده بیخطر محسوب میشود.
آیا آرتروز زانو در جوانی برگشتپذیر است؟
آرتروز بهمعنای بازگشت کامل غضروف معمولاً برگشتپذیر نیست، اما در جوانان قابل کنترل است. با شناسایی زودهنگام و اصلاح عوامل زمینهای میتوان علائم را کاهش داد و از پیشرفت بیماری جلوگیری کرد.
آیا ورزش برای آرتروز مضر است؟
ورزش بهطور کلی برای آرتروز زانو مضر نیست و اغلب بخشی از درمان محسوب میشود. نوع، شدت و نحوه انجام ورزش اهمیت دارد. ورزشهای کنترلشده میتوانند درد را کاهش دهند، اما فعالیتهای پرفشار ممکن است علائم را تشدید کنند.
آیا مکملها در درمان آرتروز زودرس مؤثر هستند؟
مکملها ممکن است در برخی افراد به کاهش خفیف درد کمک کنند، اما درمان قطعی آرتروز نیستند. اثر آنها محدود و فردبهفرد متفاوت است و نباید جایگزین ورزش، اصلاح سبک زندگی یا درمانهای اصلی شوند.
